Tot Zover

Een leeg pak melk

Amani, die door haar familie Maantje wordt genoemd, is een bijzonder meisje van negen met een grote fantasie. Haar vader is chirurg en van Surinaamse afkomst, haar Nederlandse moeder is kunstenares. Wanneer oma, de moeder van Maantjes vader, haar twee zonen per e-mail laat weten dat haar levenseinde nadert, reist Maantje samen met haar vader en haar oom, die met spoed uit Suriname is overgekomen, naar haar toe voor een laatste bezoek.
Oma wordt al snel moe en gaat naar bed. Wanneer Maantje nog even bij haar komt, zegt oma: “Bedankt voor alles.” Voor de volwassenen is dat het teken dat ze niet meer naar huis gaan, maar bij oma blijven slapen. Ook Maantje blijft.

Die nacht droomt Maantje een vreemde droom. Oma was vroeger poppenspeler en een van haar poppen komt in Maantjes droom tot leven. Als ze wakker wordt, zitten haar vader en oom nog altijd in de woonkamer. Af en toe klinkt er een snurk uit oma’s slaapkamer. Tot het stil wordt. Samen gaan ze bij oma kijken en ontdekken ze dat ze is overleden.
Een dokter komt haar overlijden vaststellen en de uitvaartverzorgers gaan oma verzorgen. Ze wordt opgebaard in haar verjaardagsjurk. Maantje beseft dat de vrouw die daar ligt oma niet meer is, maar wel oma was. Ze legt dat op haar eigen bijzondere manier uit: “Als je een pak melk leeg drinkt, is het geen pak melk meer maar een melkpak. Het ziet er hetzelfde uit maar het is heel anders, het is leeg.”

Oma heeft haar afscheid al voor haar dood geregeld en alles opgeschreven. Daardoor kan het gebeuren dat de rouwauto midden in de nacht vertrekt naar het uitvaartcentrum. Een paar dagen later vindt de uitvaart plaats. Maantjes vader leest een gedicht voor waarin hij teruggrijpt op de laatste avond in oma’s huis. Veel woorden van Maantje zijn erin verwerkt. Na de ceremonie gaan ze naar het strand. Maantje bedenkt dat oma nu niet meer in zee kan zwemmen. Daarom verhuist ze de herinnering aan een zwemmende oma naar haar hoofd.

Weemoed

Hoewel het boek over de dood gaat, is het nergens zwaar of heftig. Oma heeft vrede met haar naderende dood. Voor Maantje en haar vader en oom is het natuurlijk verdrietig dat ze er niet meer is, maar de herinneringen aan haar brengen ook warme gevoelens met zich mee. Maantjes moeder noemt dat gevoel “weemoed”: verdriet gemengd met geluk.
De relatie tussen Maantje en haar vader speelt een belangrijke rol. Ze ziet dat haar vader goed is in moeilijke dingen, maar juist een kluns kan zijn bij de eenvoudige zaken. Ook de liefde voor dieren is op een speelse manier in het verhaal verweven. Vooral in het verhaal dat Maantje voor haar oma bedenkt, komen opvallend veel vogelnamen voorbij.

Er zit een klein spannend element in het boek. Maantje mocht de laptop van oma meenemen. Vanaf die laptop verstuurt ze e-mails waarmee ze haar vader en oom helpt om allerlei dingen in oma’s huis te vinden, bijvoorbeeld geld dat in een oud speelgoedvarken zit of de plek waar de thermostaat hangt. Voor de mannen is het behoorlijk griezelig om e-mails van hun overleden moeder te ontvangen. Tot Maantje zich op een gegeven moment verspreekt.

Treffende illustraties

De vormgeving sluit mooi aan bij het verhaal. Elk kort, afzonderlijk getiteld hoofdstuk begint met een kleine grappige tekening. Daarnaast zijn er sfeervolle, paginagrote illustraties in prachtige kleuren, waarin treffende scènes uit het verhaal worden verbeeld. Zo zien we Maantje die troost zoekt bij haar kat en de laatste begroeting tussen Maantje en oma. Op die illustratie is ook zichtbaar hoe klein en dun oma inmiddels is geworden. De kaft toont een compilatie van belangrijke scènes uit het verhaal.

De hoofdstukken zijn kort en de tekst is ruim gedrukt op stevige bladzijden. Het bijna vierkante boek met zijn harde kaft ligt prettig in de hand. De stijl is direct en toegankelijk, maar tegelijkertijd rijk aan poëtische formuleringen en verrassende taalvondsten.

Eindoordeel

Eigenlijk vraagt dit boek erom het twee keer te lezen: de eerste keer voor het verhaal over Maantje en oma, de tweede keer vanwege het originele taalgebruik en de tussendoor vertelde verhalen. Maantje bedenkt voortdurend verhalen en verklaringen waarmee ze probeert te begrijpen wat er in haar omgeving gebeurt. De fantasie van dit enigszins vroegwijze negenjarige meisje is oorspronkelijk en overtuigend.
Een kleine kanttekening is dat de Surinaamse afkomst van oma, vader en oom nauwelijks terugkomt in de manier waarop afscheid wordt genomen. Een Surinaams rouwritueel had een interessante extra laag aan het verhaal kunnen toevoegen.

Dit is een liefdevol en origineel boek over sterven en afscheid nemen, zonder dat de dood alleen maar verdriet betekent. Fantasie, humor, liefde en herinneringen geven het verhaal lichtheid. Bij uitstek geschikt om voor te lezen aan kinderen vanaf 6 jaar, want juist dan komen het poëtische taalgebruik en de fantasie van Maantje goed tot hun recht. De volwassen voorlezer zal genieten van sommige observaties of woordgrapjes. Terecht bekroond met een Zilveren Griffel 2026.

Sjoerd Kuyper, Maantje verhuist de zee, met illustraties van Sanne te Loo. Hoogland&Van KLaveren, 2025.
Prijs € 17,50
ISBN 9789089674791
Leeftijd 6-9 jaar.

‘Maantje verhuist naar zee’ is een vierde deel in een serie over Maantje.

Het boek is een eerbetoon aan de in 2017 overleden zus van de auteur. Zij was poppenspeler. De droom van Maantje was een van haar verhalen.