Tot Zover

Hoe wij omgaan met de dood zegt veel over wie we zijn. Het vertelt over onze afkomst, onze levensovertuiging en de tijd waarin we leven. We koesteren ons bestaan, maar hebben de dood nodig om het zinvol te maken.

De samenleving verandert steeds. Dit heeft invloed op de vormen van lijkbezorging, op uitvaartrituelen en op de manier waarop we rouwen. Persoonlijke invulling is belangrijk geworden.

Tegenwoordig is er meer aandacht voor de laatste levensfase. Hoe beleven we die? Hoe leven we naar de dood toe? We bepalen graag zelf, maar gemeenschap blijft belangrijk. In de museumgang besteden we nu aandacht aan de laatste levensfase met drie fotoseries.

De laatste levensdagen van Atie (2006)

 Edith Gerritsma

In Nederland brengen jaarlijks ruim 13.000 mensen hun laatste levensfase door in een hospice. Hier ontvangen zij liefdevolle zorg wanneer thuiszorg of een ziekenhuisverblijf niet meer kan. Gemiddeld verblijven stervenden er ongeveer drie weken.

Fotograaf Edith Gerritsma maakt de serie ‘Leven naar de dood’ over de laatste levensdagen van bewoners van het Johannes Hospitium in Wilnis en Vleuten. 

Wat Gerritsma het meeste opviel aan de bewoners was hun blik. Daaruit straalt rust én kracht: ”zo ben ik, dit is alles wat er is”. Alsof ze hun leven van zich hadden afgeschud en ze niets meer hoefden op te houden. Zich bewust van hun naderend einde kijken ze de dood in de ogen. Eerlijk en kwetsbaar.

Vergankelijkheid (2013)

Paul Blanca

Paul Blanca (1958-2021) was in de jaren tachtig en negentig een gevierd fotograaf vanwege zijn rauwe stijl. Die harde foto’s wisselde hij af met heel gevoelige, zoals de serie ‘Vergankelijkheid’. Hier plaatst hij naaktportretten van zijn oude moeder naast die van zijn jonge muze, ballerina Giulia. Hun poses zijn vrijwel identiek, al was de gelijkenis in kapsel toeval. In het musuem zie je drie paren uit de serie.

”Naakt is tijdloos”, zei Blanca. Maar met zijn nauwkeurige observatie van de huid ving hij vooral het voorbijgaan van de tijd. Naar aftakeling en de naderende dood. In beide gevallen observeerde Blanca de vrouwen met compassie en tederheid.

Behind Death’s Door (2011)

Satijn Panyigay

De foto’s uit deze serie tonen woningen van recentelijk gestorven mensen. De nabestaanden lieten de ontruiming over aan gespecialiseerde bedrijven. Je ziet de sporen van een voorbij leven: een afdruk van een verwijderde lijst op de wand, een vergeeld elektriciteitssnoer.

Nergens zie je een raam met uitzicht naar buiten, nergens een doorkijkje naar een andere ruimte. Alles is afgesloten, onontkoombaar. De foto’s roepen een beklemmende gevoel op.

Fotograaf Satijn Panyigay (1988) verstaat de kunst om veel te doen met weinig licht. Ze maakt het niet mooier dan het is. Melancholisch en somber, maar dan in talloze nuances: zo voelt de leegte die de dood achterlaat.