Tot Zover

Er verschijnt steeds meer onderzoek naar het potentieel van psychedelische ervaringen om de houding ten opzichte van de dood te veranderen. Zo is aangetoond dat een enkele matige dosis psilocybine – de psychoactieve stof die van nature voorkomt in bepaalde paddenstoelen - leidt tot een vermindering van negatieve houdingen ten opzichte van sterfelijkheid en een grotere acceptatie van een beperkte levensverwachting bij terminale patiënten.

Psychedelica en palliatieve zorg
Het idee om existentieel lijden rond het levenseinde te verlichten met psychedelica ontstond bij de Britse auteur Aldous Huxley. Hij kreeg op eigen verzoek lsd toegediend op zijn sterfbed in 1963. Eric Kast van de Chicago Medical School voerde in de daaropvolgende jaren baanbrekende experimenten uit met terminale kankerpatiënten. Hij rapporteerde dat lsd niet alleen een significant pijnstillend effect had, maar bij sommige patiënten ook depressies verlichtte, de slaap verbeterde en de angst voor de dood verminderde. Deze onderzoekreeks werd onderbroken door het wereldwijde psychedelicaverbod (1968) en the war on drugs (1969-1973). Toch is het klinisch onderzoek nooit helemaal gestopt en kent het sinds tien jaar een opleving, waarbij naast klassieke psychedelica ook ketamine wordt onderzocht.

Geen einde
Maar wat zijn nu de specifieke mechanismen die tot een verminderde doodsangst leiden? Een recent artikel in Death Studies (2025/5) stelt dat deelnemers na een psychedelische ervaring eerder geneigd zijn om positieve overtuigingen over de dood te onderschrijven, zoals ‘de dood is een overgang naar iets groters’, ‘de dood is geen einde’ en ‘de dood maakt deel uit van een proces’. Een onderdeel van de door psychedelica geïnduceerde mystieke ervaring is een gevoel van verbondenheid tussen het zelf, anderen en de omgeving, wat ertoe kan leiden dat mensen geloven in een ultiem bewustzijn. Interessant is de gelijkenis met bijna-doodervaringen, die mensen ook minder bang maakt voor het einde.

In Nederland bestudeert Nina Schimmers, gezondheidszorgpsycholoog (i.o.) aan het UMC Groningen, de werking van psychedelica op psychologische klachten bij kanker zoals depressie, demoralisatie en angst. Zij beklemtoont “de duik in de innerlijke belevingswereld” waardoor diepgewortelde emoties naar boven komen. “Controle loslaten is een bevrijdende ervaring. Hierdoor kijk je op een andere manier tegen het leven en sterven aan.”